Pomiary i przegląd instalacji elektrycznej

Kiedy pomiary elektryczne są obowiązkowe

Prawo budowlane nakazuje kontrolę stanu technicznego instalacji elektrycznej co najmniej raz na 5 lat — obowiązek ten spada na właściciela lub zarządcę obiektu, także budynku jednorodzinnego. W miejscach o podwyższonym ryzyku, takich jak pomieszczenia wilgotne, place budowy, warsztaty i strefy zagrożone wybuchem, badania powtarza się co rok. Zakres kontroli wynika z normy PN-HD 60364-6: pomiary elektryczne obejmują oględziny, próby funkcjonalne i pomiary bezpośrednie, a nie tylko sam odczyt z miernika.

Pomiary elektryczne wykonuje się też niezależnie od kalendarza: po zakończeniu nowej instalacji lub jej modernizacji, po zalaniu i po pożarze, przy zakupie nieruchomości z rynku wtórnego oraz przed wynajęciem lokalu. Ubezpieczyciele coraz częściej wymagają aktualnego protokołu przy szkodach spowodowanych przez instalację elektryczną — brak dokumentu bywa podstawą do zakwestionowania roszczenia po pożarze od zwarcia.

Po co wykonuje się pomiary elektryczne

Pomiary elektryczne weryfikują dwie rzeczy naraz: ochronę przeciwporażeniową i ochronę przeciwpożarową. Ochrona przeciwporażeniowa działa wtedy, gdy w razie zwarcia doziemnego zabezpieczenie odłączy zasilanie szybciej, niż prąd zdąży zaszkodzić człowiekowi — a to zależy od impedancji pętli zwarcia i od sprawności wyłącznika różnicowoprądowego, czyli od wartości, których nie widać bez miernika. Instalacja może wyglądać nienagannie i jednocześnie nie wyłączać zasilania w wymaganym czasie.

Druga część to ochrona mienia. Pogorszona izolacja, poluzowany zacisk i przeciążony obwód grzeją się miejscowo, zanim dojdzie do zapłonu. Pomiar rezystancji izolacji pokazuje osłabioną izolację przed awarią, a oględziny rozdzielnicy — śladowe przypalenia i przebarwienia zacisków, które są zapowiedzią usterki. Regularne pomiary elektryczne wyłapują te objawy w kolejności odwrotnej do kosztów: najpierw dokręcenie zacisku, potem wymiana aparatu, dopiero na końcu naprawa po pożarze.

Co jest badane i jakie wartości muszą wyjść

Pomiary elektryczne sprawdzają, czy instalacja odłączy zasilanie na czas w razie zwarcia oraz czy izolacja przewodów nie przewodzi prądu tam, gdzie nie powinna. Konkretne badania i wartości wyglądają tak:

ciągłość przewodów ochronnych i połączeń wyrównawczych

sprawdzenie, czy PE jest połączony na całej długości obwodu; dla typowej instalacji mieszkaniowej wynik mieści się poniżej 0,5 Ω

rezystancja izolacji

napięcie probiercze 500 V DC dla obwodów 230/400 V i wartość minimalna 1 MΩ; dla obwodów SELV i PELV napięcie 250 V DC i próg 0,5 MΩ

impedancja pętli zwarcia

wynik porównuje się z prądem wyłączającym zabezpieczeniażeby potwierdzić skuteczność samoczynnego wyłączenia zasilania

czas i prąd zadziałania wyłącznika różnicowoprądowego

przy prądzie znamionowym różnicowym czas wyłączenia nie może przekroczyć 300 msa prąd zadziałania musi mieścić się w przedziale wyznaczonym dla danego typu

rezystancja uziemienia

mierzona metodą trójprzewodową lub cęgową; w układzie z wyłącznikiem różnicowoprądowym przyjmuje się wartość poniżej 30 Ω.

Pomiary wykonuję miernikiem spełniającym wymagania normy PN-EN 61557, o niepewności roboczej ograniczonej do 30 procent, z aktualnym świadectwem wzorcowania. W mieszkaniach na Mazowszu najczęstsze usterki wychodzące z pomiarów to zablokowany lub całkowicie niesprawny wyłącznik różnicowoprądowy oraz brak ciągłości PE w obwodzie gniazd — jednego i drugiego nie widać z zewnątrz i bez testu nikt się o tym nie dowie.

Co podlega badaniu w obiekcie

Badanie dotyczy całej instalacji za licznikiem, nie tylko rozdzielnicy. Sprawdzam:

rozdzielnicę

dobór i stan zabezpieczeń nadprądowych, wyłączników różnicowoprądowych i ochronnika przepięć, dokręcenie zaciskówopis obwodów

obwody odbiorcze

gniazda, oświetlenie, obwody dedykowane pod kuchnię, pralkęzmywarkę i ogrzewanie

osprzęt

puszki, łączniki, gniazdastan izolacji przewodów w miejscach dostępnych

urządzenia podłączone na stałe

bojler, płyta indukcyjna, pompaogrzewanie podłogowe

układ uziemienia i połączenia wyrównawcze

główny zacisk uziemiający i połączenia w łazience.

Jeśli oględziny pokażą wady wykluczające bezpieczne użytkowanie, na przykład przewody aluminiowe z lat 70. bez PE albo zabezpieczenia dobrane powyżej wytrzymałości przewodu, opisuję to w zaleceniach. Naprawa jest odrębnym zakresem — usterki wykryte w pomiarach usuwam w ramach naprawy instalacji elektrycznej, a przy instalacji, której nie da się już sensownie łatać, sensowniejsza bywa wymiana instalacji.

Co zawiera protokół pomiarowy

Protokół jest jedynym trwałym efektem pomiarów i jego treść decyduje o tym, czy dokument będzie do czegokolwiek przydatny. Wydawany protokół zawiera:

• dane identyfikacyjne obiektu i opis badanej instalacji;
• zakres wykonanych badań i warunki, w jakich je wykonano;
• tabelaryczne wyniki dla każdego obwodu, z typem i prądem zabezpieczenia;
• odniesienie wyników do wymagań normy PN-HD 60364-6;
• numery przyrządów i ich świadectw wzorcowania;
• ocenę zgodności oraz orzeczenie o zdatności instalacji do dalszej eksploatacji;
• zalecenia pokontrolne i datę kolejnego badania;
• podpis osoby wykonującej pomiary.

Dzięki temu ubezpieczyciel, zarządca i nadzór budowlany mają kompletny dokument, a Ty wiesz, co i kiedy trzeba poprawić. Protokół wydaję w ciągu 2 dni roboczych od pomiarów, standardowo w PDF.

Pomiary odbiorcze, okresowe i doraźne

Pomiary odbiorcze wykonuje się jednorazowo, po zakończeniu nowej instalacji lub jej modernizacji, i są warunkiem odbioru inwestycji oraz zgłoszenia gotowości instalacji do przyłączenia. Pomiary okresowe powtarza się w cyklu eksploatacji: co 5 lat w typowych budynkach, co rok w warunkach podwyższonego ryzyka. Pomiary doraźne robi się wtedy, gdy coś się stało — po zalaniu, po pożarze, po przebudowie rozdzielnicy, przy nawracającym wyłączaniu zabezpieczeń albo przed zakupem mieszkania, którego instalacji nie znasz.

Zakres badań różni się w zależności od obiektu. W mieszkaniu mierzy się obwody za licznikiem, a uziemienie jest wspólne dla budynku. W domu jednorodzinnym dochodzi własny uziom, obwody zewnętrzne, garaż i coraz częściej instalacja fotowoltaiczna oraz ładowarka samochodowa. W obiekcie komercyjnym rośnie liczba obwodów trójfazowych i znaczenie podziału odpowiedzialności między najemcą a właścicielem budynku. Osobnym badaniem jest pomiar rezystancji uziemienia instalacji odgromowej, który wykonuję razem z przeglądem, jeśli budynek ma piorunochron.

Skutki braku ważnych badań

Brak aktualnego protokołu ma trzy konsekwencje. Pierwsza dotyczy ubezpieczenia: przy szkodzie od instalacji elektrycznej towarzystwo weryfikuje, czy właściciel wykonywał obowiązkowe kontrole, a nieudokumentowany przegląd bywa podstawą do obniżenia lub odmowy wypłaty odszkodowania. Druga to nadzór budowlany, który może żądać dokumentacji przeglądów i nakładać kary za jej brak. Trzecia jest najprostsza: bez pomiarów nie ma odbioru nowej instalacji ani zgłoszenia gotowości instalacji do przyłączenia, więc inwestycja stoi.

W obiektach wynajmowanych dochodzi kwestia odpowiedzialności. Jeżeli w lokalu dojdzie do wypadku, a instalacja nie miała ważnych badań, odpowiedzialność spada na właściciela lub zarządcę — protokół pomiarowy jest dowodem, że stan instalacji był sprawdzony i opisany.

Uprawnienia, cena i termin

Pomiary wykonuję na podstawie uprawnień SEP do 1 kV; one też pozwalają podpisać protokół. Przegląd mieszkania to koszt od 250 zł — cenę podnosi liczba obwodów, liczba wyłączników różnicowoprądowych do przetestowania, obecność odbiorników trójfazowych oraz brak opisu rozdzielnicy, bo wtedy część czasu zajmuje ustalenie, który wyłącznik zasila który obwód. Dom jednorodzinny i lokal komercyjny wyceniam po ustaleniu liczby obwodów; wycena jest bezpłatna.

Pomiar mieszkania zajmuje 1,5–3 godziny, domu jednorodzinnego 3–5 godzin. Pracuję na terenie województwa mazowieckiego od poniedziałku do piątku w godzinach 7:00–18:00 oraz w sobotę 8:00–14:00. Jeśli chcesz połączyć przegląd z porządkowaniem instalacji, najczęściej robi się to razem z wymianą aparatury w rozdzielnicy — opisałem to przy montażu rozdzielnicy.