Skąd bierze się „wybija przy pralce i czajniku”
Obwód to grupa odbiorników zasilona jednym przewodem z jednego wyłącznika nadprądowego w rozdzielnicy. Jeśli pralka i czajnik siedzą na tym samym obwodzie zabezpieczonym wyłącznikiem B16, mają do dyspozycji około 3,5 kW łącznie. Pralka w fazie grzania wody bierze 2000–2200 W, czajnik 2000–2200 W. Razem przekraczają dopuszczalny prąd i wyłącznik odcina obwód.
To nie awaria. Wyłącznik zadziałał dokładnie tak, jak powinien — obwód został przeciążony. Awarią byłoby, gdyby nie zadziałał i przewód zaczął się grzać w ścianie. Problem leży o jeden poziom wyżej: w decyzji, żeby te dwa urządzenia dzieliły jeden obwód. To decyzja projektowa, podjęta na etapie budowy albo ostatniego remontu, i naprawia się ją wyłącznie dołożeniem obwodu, a nie wymianą wyłącznika na większy.
Wymiana B16 na B25 na tym samym przewodzie 2,5 mm² jest zresztą niebezpieczna: zabezpieczenie ma chronić przewód, a nie przepuścić tyle, ile chcesz pobrać. Przewód 2,5 mm² w ścianie odpowiada zabezpieczeniu 16 A i to jest granica, której nie przesuwa się dla wygody.
Policz to z listy urządzeń
Weź kartkę i wypisz wszystko, co pobiera prąd, pomieszczenie po pomieszczeniu. Przy każdym dopisz moc z tabliczki znamionowej. Potem zastosuj cztery reguły.
Reguła pierwsza: każdy odbiornik powyżej 2 kW dostaje własny obwód. Płyta indukcyjna, piekarnik, zmywarka, pralka, suszarka, bojler, klimatyzator, ładowarka samochodu. Płyta indukcyjna zwykle wymaga obwodu 3-fazowego albo jednofazowego 32 A z przewodem 6 mm² — o tym decyduje instrukcja konkretnego urządzenia, nie zwyczaj.
Reguła druga: oświetlenie oddzielnie od gniazd. Jeśli oświetlenie i gniazda są razem, zwarcie w lampie zostawia Cię w ciemności bez możliwości włączenia czegokolwiek. W mieszkaniu wystarczą zwykle dwa obwody oświetleniowe, w domu na kondygnację jeden.
Reguła trzecia: kuchnia i łazienka osobno od pokoi. Kuchnia to największe zagęszczenie mocy w mieszkaniu — poza dużym AGD zostają jeszcze czajnik, mikrofalówka, ekspres, toster. Zakładam tam co najmniej dwa obwody gniazd, niezależnie od obwodów dedykowanych. Łazienka to strefa wilgotna i osobny obwód pod pralkę i ogrzewanie podłogowe.
Reguła czwarta: na obwodzie gniazd ogólnych nie więcej niż 8–10 punktów. To nie norma, to praktyka — więcej gniazd na jednym obwodzie oznacza, że jedna usterka gasi pół mieszkania i że trudniej znaleźć źródło problemu.
Ile wychodzi w praktyce
Mieszkanie 50–60 m²: 2 obwody oświetlenia, 3–4 obwody gniazd w pokojach, 2 obwody gniazd w kuchni, płyta indukcyjna, piekarnik, zmywarka, pralka, łazienka. Razem 11–13 obwodów. W mieszkaniach z lat 70. bywają dwa.
Mieszkanie 80 m² z klimatyzacją: dochodzi obwód klimatyzatora i zwykle obwód pod stanowisko pracy. Około 14–15 obwodów.
Dom 140 m²: 3–4 obwody oświetlenia, 6–8 obwodów gniazd, kuchnia jak wyżej, dwie łazienki, bojler lub pompa ciepła, garaż, gniazda zewnętrzne, brama, ewentualnie ładowarka samochodu i falownik PV. Realnie 20–26 obwodów, plus rezerwa.
Do tego rezerwa. Zakładam 20 procent wolnego miejsca w rozdzielnicy i przynajmniej jeden przewód wprowadzony w zapasie — dołożenie obwodu w istniejącej rozdzielnicy z wolnym miejscem to godzina pracy, a w rozdzielnicy zapchanej to wymiana obudowy i przekładanie wszystkiego.
Nie tylko liczba — jeszcze podział różnicówek
Osobna sprawa, o której się zapomina: jeden wyłącznik różnicowoprądowy na całe mieszkanie oznacza, że upływ w jednym urządzeniu odcina zasilanie wszystkiego, w tym lodówki i routera. Praktyczny podział to co najmniej dwa RCD: jeden na obwody kuchni i łazienki, drugi na pokoje i oświetlenie. Lodówka i piec bywają wtedy wyprowadzone tak, żeby nie odpadały razem z pralką.
Przy ładowarce samochodu, falowniku fotowoltaicznym i płycie indukcyjnej dochodzi typ RCD — potrzebny jest typ A, F lub B zamiast najtańszego AC. To już nie liczba obwodów, ale rozstrzyga się na tym samym etapie: przed zakupem rozdzielnicy.
Rozdzielnica: sprawdź, ile masz teraz
Nie trzeba nic rozkręcać. Otwórz drzwiczki rozdzielnicy — samą klapkę, nie osłonę pod nią — i policz wąskie moduły z dźwigniami i opisami typu B16, C10. Każdy z nich to jeden obwód. Jeśli w mieszkaniu 60 m² jest ich cztery, to wiesz, dlaczego wybija.
Nie zdejmuj osłony wewnętrznej i nie dotykaj przewodów. Wszystko, co dalej — sprawdzenie przekrojów, pomiar rezystancji izolacji, ocena, czy istniejące przewody wytrzymają dołożenie obwodów — wymaga miernika i wyłączenia zasilania, i jest pracą dla elektryka.
Co zrobić z tą listą
Lista urządzeń z mocami i liczba obwodów wyliczona z reguł powyżej jest dokumentem, z którym rozmawia się z wykonawcą. Jeśli wycena zakłada mniej obwodów niż wynika z listy, to pytanie do wykonawcy, którą regułę pominął i dlaczego — a nie okazja cenowa.
Przy modernizacji istniejącego mieszkania robię odwrotnie: najpierw sprawdzam, co da się wykorzystać z istniejących tras, potem dokładam brakujące obwody. Zwykle udaje się dojść do sensownego układu bez wymiany całej instalacji, o ile przewody są miedziane i mają odpowiednie przekroje.